शाळांमध्ये साधारणपणे खालील नियम लागू असतील:
वैयक्तिक शिस्त आणि उपस्थिती
- वेळेचे पालन: शाळेच्या ठरलेल्या वेळेपूर्वी उपस्थित राहणे अनिवार्य असते. उशिरा येणाऱ्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश नाकारला जाऊ शकतो.
- उपस्थिती (Attendance): किमान ७५% उपस्थिती असल्याशिवाय परीक्षेला बसू दिले जात नाही. रजेसाठी पालकांचे पत्र किंवा डॉक्टरांचे प्रमाणपत्र आवश्यक असते.
- गणवेश (Uniform): शाळेने ठरवून दिलेल्या पूर्ण आणि स्वच्छ गणवेशातच येणे बंधनकारक असते. नखे कापलेली असणे, केस नीट विंचरलेले असणे यांसारख्या वैयक्तिक स्वच्छतेच्या नियमांचे पालन करावे लागते.
- २. वर्तणुकीचे नियम (Code of Conduct)
- आदरपूर्ण वर्तन: शिक्षक, शिक्षकेतर कर्मचारी आणि इतर विद्यार्थ्यांशी आदराने वागणे आवश्यक असते.
- गोंधळ किंवा भांडण: शाळेच्या आवारात आरडाओरडा करणे, मारामारी करणे किंवा चिडवणे (Bullying) हा गंभीर गुन्हा मानला जातो.
- साहित्याची काळजी: शाळेच्या मालमत्तेचे (बाक, खिडक्या, भिंती) नुकसान केल्यास दंड किंवा नुकसानभरपाई द्यावी लागते.
३. शैक्षणिक शिस्त- अभ्यास पूर्ण करणे: दिलेला घरचा अभ्यास (Homework) आणि प्रकल्प वेळेवर पूर्ण करणे.
- परीक्षेतील प्रामाणिकपणा: परीक्षेत कॉपी करणे किंवा चुकीच्या मार्गांचा अवलंब केल्यास विद्यार्थ्याला शाळेतून काढून टाकले जाऊ शकते.
४. बंदी असलेल्या गोष्टी- इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे: मोबाईल फोन, टॅब किंवा महागड्या वस्तू शाळेत आणण्यास सक्त मनाई असते.
- व्यसनमुक्ती: तंबाखू, सिगारेट किंवा कोणत्याही अंमली पदार्थांचे सेवन केल्यास कठोर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
५. शिक्षा आणि कार्यवाही- सवलत: नियमांचे उल्लंघन केल्यास सुरुवातीला समुपदेशन (Counseling) केले जाते.
- कठोर पावले: वारंवार नियम तोडल्यास पालकांना बोलावणे, दंड आकारणे किंवा शेवटचा पर्याय म्हणून शाळा सोडल्याचा दाखला (TC) देणे अशी कारवाई केली जाते.
शाळेत धार्मिक किंवा राजकीय पक्षाचे प्रतिनिधित्व करणारे वर्तन असल्यास त्याबाबतचे नियम:
१. निधर्मी धोरण (Secularism): भारतीय संविधानानुसार शाळा हे शिक्षणाचे केंद्र आहे. आपली शाळा ही अनुदानित शाळांमध्ये येते, त्यामुळे येथे कोणत्याही विशिष्ट धर्माचा प्रचार किंवा धार्मिक कट्टरता दर्शवणारे वर्तन करण्यास परवानगी नाही.
२. गणवेशाचे नियम: आपल्या शाळेमध्ये शिस्त व एकोप्याची भावना राखण्यासाठी ठराविक गणवेश अनिवार्य आहे. वैयक्तिक धार्मिक ओळख दर्शवणाऱ्या गोष्टी (उदा. स्कार्फ, टिळा किंवा विशिष्ट चिन्हे) वापरण्याबाबत शाळेचे स्वतःचे नियम आहे, जे शाळेच्या शिस्तीच्या कक्षेत येते.
३. राजकीय हालचालींवर बंदी: शाळांमध्ये कोणत्याही राजकीय पक्षाचा प्रचार करणे, पक्षाची चिन्हे वापरणे किंवा राजकीय गटबाजी करणे हे शिस्तभंग मानले जाते. ‘महाराष्ट्र स्वंय अर्थसहाय्यित शाळा (महसूल व नियमन) अधिनियम’ आणि शिक्षण विभागाच्या नियमांनुसार शाळा हे राजकारणमुक्त क्षेत्र असणे आवश्यक आहे.
४. आचारसंहिता: विद्यार्थ्यांच्या प्रगती पुस्तकात किंवा शाळा प्रवेशाच्या वेळी दिलेल्या नियमावलीत स्पष्ट नमूद केलेले असते की, विद्यार्थ्याने असे कोणतेही कृत्य करू नये ज्यामुळे शाळेच्या तटस्थतेला बाधा येईल किंवा इतर विद्यार्थ्यांमध्ये भेदभाव निर्माण होईल.
५. कारवाई: अशा प्रकारचे वर्तन वारंवार आढळल्यास शाळा व्यवस्थापन विद्यार्थ्याचे समुपदेशन करेल किंवा गंभीर परिस्थितीत निलंबनासारखी (Suspension) कारवाई करू शकते.